Cách tính điểm tennis: 15-30-40, deuce, tie-break và luật đổi sân
Người mới chơi quần vợt thường bỡ ngỡ vì điểm số không đếm 1, 2, 3 như cầu lông hay luật tính điểm pickleball mà nhảy 15, 30, 40 kèm deuce và tie-break. Bài viết này tóm tắt cách tính điểm tennis từ một pha bóng đến cả trận theo sách luật Liên đoàn Quần vợt Quốc tế (ITF), cùng thể thức "bóng vàng" quen thuộc ở sân phong trào Việt Nam.
Cách tính điểm trong một game: 15 – 30 – 40 và Deuce
Trong mỗi game, một bên giữ giao bóng suốt cả game và điểm của người giao luôn đọc trước:
| Số pha bóng thắng | Điểm gọi trên sân | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| 0 | 0 (Love) | Chưa có điểm |
| 1 | 15 | Điểm thứ nhất |
| 2 | 30 | Điểm thứ hai |
| 3 | 40 | Điểm thứ ba |
| 4 | Game | Thắng game (nếu đối thủ mới có 0, 15 hoặc 30) |
Khi hai bên bằng điểm ở mức 15 hoặc 30, người ta đọc là 15 đều (15-all) hoặc 30 đều (30-all). Về vị trí đứng giao bóng: đầu mỗi game (0–0) và khi tổng pha bóng đã đánh là số chẵn (15–15, 40–0, 30–15...) thì giao từ ô bên phải; khi tổng pha bóng là số lẻ (15–0, 30–0, 40–15...) thì giao từ ô bên trái.
Khi tỉ số chạm 40–40 (Deuce) và luật bóng vàng
Theo luật chuẩn ITF, để thắng một game bạn phải hơn đối thủ ít nhất 2 pha bóng. Khi chạm 40–40, tỉ số gọi là Deuce (40 đều):
- Ai thắng pha kế tiếp sẽ có Lợi điểm (Advantage – Ad): người giao thắng gọi là *lợi giao (Ad-In)*, người đỡ thắng gọi là *lợi đỡ (Ad-Out)*.
- Người đang có Lợi điểm thắng tiếp pha sau sẽ thắng game; nếu thua pha đó, tỉ số quay về Deuce.
Ở các giải phong trào và CLB Việt Nam, để rút ngắn thời gian, nhiều sân áp dụng luật No-Ad (bóng vàng): khi chạm 40–40 chỉ đánh đúng 1 pha bóng quyết định, ai ăn pha này thắng luôn game và bên đỡ được chọn ô nhận bóng. Một số sân còn chơi thể thức "1 lợi 1 vàng" (qua một lần lợi điểm, nếu về lại 40 đều lần thứ hai mới đánh bóng vàng) — bạn có thể chọn sẵn luật này trong 8Score.
Cách tính điểm trong một set và loạt tie-break
Sau mỗi game, quyền giao bóng chuyển sang đối thủ. Điểm game được cộng dồn để tính set:
- Thắng set khi đạt 6 game trước và cách biệt ít nhất 2 game (6–0, 6–2, 6–4).
- Nếu hòa 5–5, bên nào lên 7–5 sẽ thắng set.
- Nếu hòa 6–6, hai bên bước vào loạt tie-break để phân định tỉ số set 7–6.
Trong loạt tie-break, điểm đếm trực tiếp 1, 2, 3...:
- Điều kiện thắng: bên nào chạm 7 điểm trước và hơn đối thủ tối thiểu 2 điểm (7–5, 8–6, 9–7...) sẽ thắng loạt tie-break và thắng set 7–6.
- Thứ tự giao bóng: người đến lượt giao ở game thứ 13 giao 1 điểm đầu tiên (từ ô phải). Sau đó đối thủ giao 2 điểm liên tiếp (bắt đầu từ ô trái rồi qua ô phải), rồi cứ thế luân phiên mỗi bên 2 quả cho đến hết tie-break.
- Set tiếp theo: bên giao quả đầu tiên của loạt tie-break sẽ là bên đỡ giao bóng ở game đầu tiên của set mới.
Khi giao hữu tại Việt Nam, nhiều nhóm chỉ đánh 1 set chạm 6 (hoặc chạm 4, chạm 5 tùy sân). Ở giải đấu, trận thường đánh thắng 2 trong 3 set (Best of 3), trong đó set 3 đôi khi thay bằng loạt Super Tie-break chạm 10 điểm.
Quy tắc đổi sân trong trận đấu
Đổi sân (change of ends) giúp cân bằng nắng, gió và ánh đèn giữa hai bên sân:
- Trong các game thường: đổi sân khi tổng số game đã đánh trong set là số lẻ (sau game 1, 3, 5, 7, 9, 11).
- Cuối mỗi set: nếu tổng số game của set vừa xong là số lẻ (6–1, 6–3, 7–6) thì đổi sân ngay; nếu là số chẵn (6–0, 6–2, 6–4, 7–5) thì giữ nguyên sân đánh xong game đầu của set mới rồi mới đổi sân.
- Trong loạt tie-break: đổi sân sau mỗi 6 điểm (tổng điểm hai bên bằng 6, 12, 18...) và đánh tiếp ngay không nghỉ dài.
Ghi điểm và theo dõi lượt đổi sân bằng 8Score
Vừa di chuyển cứu bóng vừa nhớ tỉ số 15–30–40, đang Deuce lần mấy hay trong loạt tie-break tới lượt ai giao ở ô nào rất dễ nhầm. Trong 8Score, bạn chọn môn Tennis (đơn hoặc đôi), chọn luật chuẩn hoặc bóng vàng rồi chạm vào bên thắng từng pha bóng. App tự tính điểm 15–30–40, tự chuyển sang tie-break khi hòa 6–6, nhắc người giao bóng đứng ô phải hay trái và báo thời điểm đổi sân. Người ngoài sân có thể xem tỉ số trực tiếp qua link chia sẻ hoặc bạn gắn overlay lên livestream. Nếu bạn thường đánh cặp, hãy đọc thêm luật đánh đôi tennis và vòng xoay giao bóng 4 người, hoặc xem các tính năng của 8Score và các bài hướng dẫn về tennis.
Câu hỏi thường gặp
Tại sao điểm tennis lại tính là 15, 30, 40 mà không phải 1, 2, 3?
Cách gọi 15, 30, 40 bắt nguồn từ lịch sử quần vợt châu Âu, phổ biến nhất là giả thuyết lấy theo mặt đồng hồ chia làm bốn phần tư (15, 30, 45 rồi rút gọn thành 40 cho dễ đọc). Thực chất ba mốc này chỉ tương ứng với 1, 2 và 3 pha bóng thắng trong game.
Bóng vàng trong tennis là gì?
Bóng vàng (No-Ad) là pha bóng quyết định khi tỉ số game đang là 40–40 ở các giải phong trào. Thay vì phải thắng cách biệt 2 pha liên tiếp như luật Deuce chuẩn, ai thắng pha bóng vàng sẽ thắng luôn game đó và bên đỡ được chọn ô nhận bóng.
Trong loạt tie-break tennis khi nào thì đổi sân?
Hai bên đổi sân sau mỗi 6 điểm cộng dồn của cả hai bên (tổng điểm đạt 6, 12, 18..., ví dụ khi tỉ số là 4–2 hoặc 3–3). Khi đổi sân trong tie-break, hai bên chuyển sân và đánh tiếp ngay.
Hòa 6–6 trong tie-break thì đánh đến mấy điểm?
Loạt tie-break chuẩn cần chạm 7 điểm và hơn đối thủ ít nhất 2 điểm. Vì vậy khi hòa 6–6, hai bên tiếp tục luân phiên giao bóng mỗi người 2 quả cho đến khi một bên dẫn trước 2 điểm (như 8–6, 9–7).