Luật bi-a 9 bi quốc tế (9-Ball): xếp bi, phá bi, push out và lỗi
Khác với luật bắn đền 9 bi 3/6/9 mang tính dân gian ở các quán Việt Nam, thể thức 9 bi quốc tế (9 bi đấu giải) là nội dung thi đấu chính thống phổ biến nhất tại các giải phong trào và chuyên nghiệp. Bài viết này tóm tắt đầy đủ luật bi-a 9 bi quốc tế theo chuẩn WPA để bạn nắm rõ cách xếp bi, điều kiện phá bi 9 bi hợp lệ, quyền đẩy bi (push out) và các lỗi dẫn đến đặt bi tự do.
Cách xếp bi và nguyên tắc đánh theo thứ tự
Bàn 9 bi sử dụng 1 bi cái màu trắng và 9 viên bi mục tiêu đánh số từ 1 đến 9 xếp thành hình thoi (kim cương):
- Viên số 1 luôn đặt ở đỉnh hình thoi, nằm ngay trên điểm cuối bàn (foot spot).
- Viên số 9 luôn đặt ở chính giữa hình thoi.
- Các viên còn lại (2 đến 8) được xếp ngẫu nhiên xung quanh sao cho tất cả các viên nằm sát khít vào nhau.
Nguyên tắc cốt lõi của 9 bi là chạm bi nhỏ nhất trước, ăn bi số 9 là thắng:
- Trong mọi cú đánh thông thường, bi cái phải chạm vào viên có số nhỏ nhất trên bàn trước tiên.
- Bạn không cần gọi lỗ (trừ cú đẩy bi push out). Miễn là bi cái chạm đúng bi nhỏ nhất trước, nếu viên đó hoặc bất kỳ viên nào khác (nhờ đánh cộng, chạm băng) rơi xuống lỗ một cách hợp lệ thì bạn vẫn được tiếp tục lượt cơ.
- Nếu bạn đánh bi cái chạm bi nhỏ nhất trước rồi cộng (combo) hoặc đá bi số 9 rơi lỗ hợp lệ ngay từ giữa ván, bạn thắng luôn ván đó mà không cần dọn hết các bi còn lại.
Luật phá bi 9 bi hợp lệ
Người thắng quyền đề-pa đặt bi cái ở bất kỳ vị trí nào phía sau vạch đầu bàn (head string) để thực hiện cú phá bi. Theo luật chuẩn WPA, một cú phá bi 9 bi được tính là hợp lệ khi thỏa mãn cả hai điều kiện:
- Bi cái phải chạm vào viên số 1 trước tiên.
- Sau cú chạm đó, phải có ít nhất 1 bi mục tiêu rơi xuống lỗ HOẶC có ít nhất 4 bi mục tiêu chạm vào băng.
Tình huống sau cú phá bi:
| Kết quả cú phá bi | Xử lý theo luật WPA |
|---|---|
| Hợp lệ và có bi mục tiêu rơi lỗ | Người phá tiếp tục lượt đánh |
| Hợp lệ, bi số 9 rơi lỗ ngay cú phá | Người phá thắng luôn ván (một số giải chuyên nghiệp đặt lại bi 9 lên điểm cuối bàn) |
| Hợp lệ nhưng không có bi nào rơi lỗ | Đổi lượt cho đối thủ (đối thủ được quyền đánh tiếp hoặc hô *Push out*) |
| Không đủ 4 bi chạm băng (và không bi nào rơi lỗ), hoặc bi cái rơi lỗ | Phạm lỗi, đối thủ được quyền đặt bi cái tự do (*ball in hand*) trên toàn mặt bàn |
Lưu ý: ở một số giải đấu chuyên nghiệp hiện nay áp dụng thêm quy tắc Break Box (giới hạn vùng đặt bi cái khi phá) và quy tắc 3-point rule (3 bi mục tiêu qua vạch giữa bàn hoặc vào lỗ) để chống phá bi dàn xếp; trước khi đánh giải bạn nên hỏi kỹ điều lệ của ban tổ chức.
Luật đẩy bi (Push Out) ngay sau cú phá
Push out là quy định đặc trưng của 9 bi và 10 bi, chỉ được phép sử dụng đúng một lần duy nhất ở cú đánh ngay sau cú phá bi hợp lệ (khi trên bàn không còn thế bi thuận lợi hoặc bi cái bị che khuất):
- Cơ thủ đang đến lượt phải thông báo rõ ràng "Push out" với đối thủ hoặc trọng tài trước khi đánh.
- Trong cú push out, bi cái không bắt buộc phải chạm bi nhỏ nhất và cũng không bắt buộc phải chạm bi hay chạm băng (nhưng vẫn bị tính lỗi nếu bi cái rơi xuống lỗ hoặc văng khỏi bàn).
- Nếu có bi mục tiêu rơi lỗ trong cú push out thì các bi đó vẫn nằm dưới lỗ (không tính điểm), riêng bi số 9 nếu rơi lỗ sẽ được đặt lại lên điểm cuối bàn.
- Sau khi cơ thủ thực hiện xong cú push out hợp lệ, đối thủ có quyền lựa chọn: hoặc nhận thế bi đó để đánh tiếp, hoặc nhường lại bắt chính người vừa push out phải đánh tiếp từ vị trí đó.
Các lỗi thường gặp và luật lỗi 3 lần liên tiếp (3-Foul Rule)
Mỗi khi một cơ thủ phạm lỗi, lượt cơ kết thúc ngay và đối thủ được quyền đặt bi cái tự do (ball in hand) ở bất kỳ đâu trên mặt bàn. Các lỗi phổ biến gồm:
- Chết bi cái (Scratch): bi cái rơi xuống lỗ hoặc văng ra khỏi bàn.
- Chạm sai bi: bi cái không chạm vào viên có số nhỏ nhất trên bàn trước tiên, hoặc không chạm viên nào.
- Không chạm băng sau va chạm: sau khi bi cái chạm bi mục tiêu hợp lệ, không có viên bi nào rơi lỗ và cũng không có bất kỳ viên nào (kể cả bi cái) chạm vào băng.
- Chân rời mặt đất: lúc đầu cơ chạm bi cái, cơ thủ không có ít nhất một chân chạm sàn.
- Đặt lại bi số 9: nếu bi số 9 rơi xuống lỗ trong một cú đánh phạm lỗi (hoặc văng khỏi bàn), bi số 9 sẽ được đặt lại (spot) lên điểm cuối bàn và ván đấu tiếp tục.
Đặc biệt, luật WPA quy định lỗi 3 lần liên tiếp (Three Consecutive Fouls): nếu một cơ thủ phạm lỗi ở 3 lượt cơ liên tiếp trong cùng một ván mà không có cú đánh hợp lệ nào xen giữa, cơ thủ đó sẽ bị xử thua luôn ván đó. Khi một người đã dính 2 lỗi liên tiếp, trọng tài (hoặc đối thủ trong trận không có trọng tài) bắt buộc phải nhắc cảnh báo rõ ràng "đang 2 lỗi" trước khi người đó thực hiện cú đánh thứ ba; nếu không nhắc thì lỗi thứ ba chưa bị xử thua ván. Khi ghi điểm bằng 8Score, bạn có thể theo dõi số ván thắng từng người rất trực quan.
Ghi điểm trận 9 bi đấu giải bằng 8Score
Trong một trận 9 bi đấu giải quốc tế (thường đánh chạm 5, chạm 7, chạm 9 hoặc chạm 11 ván), việc nhớ tỉ số ván, ai đang đến lượt phá bi (phá luân phiên *alternate break* hay ai thắng người đó phá *winner break*) dễ bị quên khi trận đấu kéo dài. Với 8Score, bạn chọn môn Bi-a → chế độ 9 bi đấu giải, đặt số ván chạm (race to) rồi bấm cộng ván sau mỗi bàn kết thúc. Bạn cũng có thể bật link xem trực tiếp cho bạn bè hoặc gắn overlay tỉ số livestream OBS. Xem thêm tại các tính năng của 8Score và chuyên mục bi-a.
Câu hỏi thường gặp
Đánh cộng bi số 9 vào lỗ từ sớm có được tính thắng ván không?
Có. Trong luật 9 bi quốc tế, miễn là bi cái chạm vào viên bi có số nhỏ nhất trên bàn trước tiên và không phạm lỗi nào (như chết cái), nếu viên bi đó va chạm đẩy bi số 9 rơi xuống lỗ thì bạn thắng luôn ván đó ngay lập tức.
Cộng nhầm bi số 9 vào lỗ nhưng đồng thời bi cái cũng rơi lỗ thì xử lý thế nào?
Đó là một cú đánh phạm lỗi (chết cái). Bạn không được tính thắng ván; bi số 9 sẽ được lấy lên đặt lại vào điểm cuối bàn (foot spot) và đối thủ được quyền đặt bi cái tự do (*ball in hand*) trên toàn bàn để đánh tiếp.
Khi nào được quyền hô Push out trong bi-a 9 bi?
Quyền hô *Push out* chỉ xuất hiện đúng một lần duy nhất ở cú đánh ngay sau cú phá bi hợp lệ của mỗi ván. Nếu người phá ăn được bi ở cú phá thì chính người phá được quyền push out ở cú tiếp theo; nếu cú phá hợp lệ nhưng không ăn bi nào thì người thứ hai bước vào bàn có quyền push out.
Luật 3 lỗi liên tiếp trong 9 bi có tính cộng dồn sang ván sau không?
Không. Số lỗi liên tiếp chỉ tính trong phạm vi một ván (một rack) và cũng được xóa về 0 ngay khi cơ thủ đó thực hiện được một cú đánh hợp lệ (kể cả một cú *Push out* hợp lệ).